Bộ côn sau xe ga là cụm đóng ngắt lực cuối cùng trước khi lực ra bánh xe. Nó nằm ở đầu puly bị động, bên trong có chuông côn, guốc côn và lò xo. Xe ga rung, giật hoặc ì lúc khởi hành, chúng tôi thường kiểm tra cụm này đầu tiên.
Bạn có thể tham khảo thêm khái niệm ly hợp trên Wikipedia để hiểu rõ nền tảng kỹ thuật.
Bài này đi qua cách côn sau hoạt động, vai trò chuông côn và côn 3 búa, nguyên nhân gây rung giật, cách đo độ mòn và hướng chọn theo mã xe.
Côn sau xe ga hoạt động thế nào
Hãy bắt đầu từ cách lực chạy qua xe ga. Máy quay trục khuỷu, truyền sang puly trước rồi sang dây curoa. Dây curoa kéo puly sau, nhưng lực này chưa ra bánh xe. Nó phải đi qua bộ côn sau mới tới trục bánh sau.
Khi máy ở cầu ga thấp, côn sau nhả. Puly sau quay nhưng chuông côn đứng yên, xe không đi. Tăng ga, vòng tua lên, các guốc côn gắn trên puly bị lực ly tâm hất ra. Guốc bám vào mặt trong chuông côn. Lực từ puly truyền sang chuông, rồi qua hộp giảm tốc xuống bánh xe.
Lò xo côn đóng vai trò giữ guốc ở trạng thái nhả cho tới khi vòng tua đủ cao. Lò xo cứng thì côn ăn muộn, xe ì. Lò xo yếu hoặc gãy thì côn ăn sớm, xe giật lúc xuất phát. Đây là lý do thợ rất hay kiểm tra lò xo cùng guốc.
Cụm này phối hợp chặt với bộ nồi phía trước. Bạn nên xem bài bộ côn trước xe ga để hiểu vì sao hai đầu truyền động phải mòn đều nhau.
Chuông côn và côn 3 búa: vai trò từng chi tiết
Hai tên gọi này hay gây lẫn. Nói đơn giản, chuông côn là chi tiết “vỏ”, còn côn 3 búa là chi tiết “ruột”.
Chuông côn
Chuông côn là một chiếc vỏ hình chuông bằng thép, bám vào trục ra bánh sau. Mặt trong của chuông là nơi guốc côn ép vào. Mặt này phải phẳng và có độ nhám nhất định. Chuông bị xước sâu, cháy xanh hoặc oval thì guốc bám không đều, xe rung.
Côn 3 búa
Côn 3 búa là cụm ba guốc côn gắn trên một đĩa, quay cùng puly sau. Mỗi guốc có phần má ma sát và phần đối trọng. Khi quay nhanh, ba búa văng đều ra, ép vào chuông cùng lúc. Nếu một búa mòn hơn hai búa kia, lực ép lệch và xe rung.
Lớp má ma sát trên búa giống lá phíp ở xe số, chỉ khác là chạy khô. Nếu bạn muốn phân biệt vật liệu ma sát, bài bộ lá côn tải giải thích khá rõ về các loại phíp.
- Chuông côn: chịu ma sát và nhiệt, dễ cháy nếu côn trượt kéo dài.
- Guốc côn (búa): má ma sát mòn dần, cần thay theo cả bộ ba.
- Lò xo côn: giữ guốc nhả, yếu đi theo thời gian.
- Đĩa gắn guốc: phải thẳng, không cong vênh.
Xe rung giật khi khởi hành: nguyên nhân từ côn sau
Xe ga đang đứng yên, bạn nhấn ga, xe giật mạnh rồi mới trôi đều. Hoặc bạn vừa vặn ga là cả thân xe rung lên. Đa số trường hợp này đến từ côn sau. Cụ thể có mấy nguyên nhân hay gặp.
- Guốc côn mòn không đều: một hoặc hai búa mòn hơn, côn ăn lệch và gây rung.
- Lò xo côn yếu hoặc gãy: côn ăn sớm, xe ngoạm lực đột ngột.
- Chuông côn bị xước, oval: mặt tiếp xúc không đều.
- Dính dầu, mỡ: do phớt hộp số rò rỉ hoặc mỡ bôi nhầm, côn bị trơn rồi lại bám đột ngột.
- Bụi bám dày: má côn mòn mà lớp bụi kẹt khiến côn ăn ngắt quãng.
Một chiếc xe ga mà chúng tôi từng sửa: chủ nói xe chạy bình thường, chỉ lúc xuất phát bị giật mạnh. Mở ra, một búa gãy lò xo, hai búa còn lại bám bình thường. Thay bộ búa và lò xo mới, xe êm ngay. Chủ đã quen kiểu “cố đi” gần hai tháng, làm chuông côn bị xước.
Lưu ý là rung do côn sau thường rõ khi xe mới nhích, rồi nhẹ dần khi đã chạy. Nếu rung ở mọi tốc độ thì lỗi có thể nằm chỗ khác như bánh xe, nhông xích, hoặc cụm trước.
Kiểm tra độ mòn guốc côn và chuông côn
Muốn biết côn sau còn bao nhiêu tuổi, bạn phải tháo ra và nhìn. Dưới đây là thứ tự kiểm tra mà chúng tôi hay làm.
- Tháo nắp hộp truyền động, rồi tháo dây curoa và puly sau theo hướng dẫn xe.
- Hãm puly, nới ốc giữ để lấy cụm côn sau ra.
- Lau sạch bụi côn bằng khăn khô, không dùng dầu hoặc xăng ngâm má.
- Đo độ dày lớp ma sát của từng búa, so với số liệu của hãng.
- Soi mặt trong chuông côn dưới ánh đèn, tìm vết xước, rãnh hằn hoặc vệt cháy.
- Kiểm tra lò xo: chiều dài, độ cứng, vết gỉ.
Một mẹo: đặt ba búa cạnh nhau, độ mòn phải gần như bằng nhau. Chênh lệch lớn nghĩa là có chi tiết khác hỏng, ví dụ trục lệch hoặc lò xo yếu một bên. Chuông côn mòn dưới mức cho phép phải thay, dù bề ngoài còn nhìn được. Đừng cố mài lại.
Khi thấy mòn, hãy thay đồng bộ ba búa và lò xo, đừng thay lẻ. Cụm côn đồng bộ có thể xem tại mục bộ côn nguyên bộ, đỡ phải ghép mã với nhau.
Chọn côn sau đúng mã xe Airblade, PCX, Vision, Attila
Mỗi dòng xe có kích thước chuông, số búa, hình dạng lò xo khác nhau. Mua nhầm là xe chạy lệch, nhanh hỏng hơn cả loại cũ. Vì vậy hãy chọn theo mã máy và đời xe, không chọn theo tên chung.
- Airblade: các đời khác nhau dùng côn khác nhau về kích thước chuông và kiểu búa. Cần xem đúng đời.
- PCX: máy êm, côn sau cần độ đồng đều cao. Rung nhẹ cũng dễ cảm nhận.
- Vision: xe nhỏ, hay dùng hằng ngày, côn mòn khá đều. Nên thay bộ búa và lò xo cùng lúc.
- Attila: nhiều đời khác nhau, nhất là giữa bản phun xăng và chế hòa khí. Đối chiếu mã máy trước khi chọn.
Cách chắc nhất vẫn là mang chuông côn và búa cũ ra so. Đo đường kính trong của chuông, số búa, chiều dài lò xo và kiểu chân gài. Khớp hết mới đặt hàng. Ngoài ra, mục phụ tùng xe máy có nhiều nhóm hàng để bạn đối chiếu theo từng dòng.
Sau khi lắp côn mới, hãy chạy nhẹ vài chục cây số để má côn ăn đều vào chuông. Tránh vặn ga mạnh lúc đầu. Nếu thay xong mà xe vẫn rung, hãy kiểm tra lại bộ nồi trước và dây curoa, vì chúng liên quan chặt với cụm này.