Bộ côn trước xe ga là cụm nằm cạnh puly chủ động, nơi bi nồi và má sát làm việc mỗi lần bạn vặn ga. Nó quyết định xe tăng tốc ra sao và đi êm đến đâu. Chúng tôi hay nhận xe than “ga bị ì”, và một nửa số ca đó nằm ở cụm này.
Bạn có thể tham khảo thêm khái niệm ly hợp trên Wikipedia để hiểu rõ nền tảng kỹ thuật.
Bạn sẽ biết bộ nồi gồm chi tiết nào, bi nặng nhẹ ảnh hưởng gì, mòn thì xuất hiện triệu chứng gì và bao lâu nên bảo dưỡng. Có cả hướng chọn theo từng dòng xe ga phổ biến.
Bộ côn trước (bộ nồi) xe ga gồm những chi tiết nào
Thợ hay gọi là bộ nồi trước, tên đầy đủ là cụm puly chủ động. Nó nhận lực từ trục khuỷu, rồi truyền sang dây curoa. Các chi tiết chính gồm:
- Puly chủ động (bầu nồi): hai nửa côn, một nửa cố định, một nửa di động.
- Bi nồi: các viên bi hoặc con lăn nằm trong rãnh, bị lực ly tâm đẩy ra.
- Bạc nồi hoặc ống trượt: dẫn hướng cho nửa puly di động.
- Tấm đệm bi (cánh nồi): chặn bi, giữ bi đi đúng đường.
- Dây curoa: nối puly trước với puly sau, bám vào hai mặt côn.
Nhiều người nhầm bộ nồi trước với bộ côn sau. Hai cụm này đi cùng nhau nhưng việc khác nhau. Cụm trước điều chỉnh tỉ số truyền, cụm sau đóng ngắt lực ra bánh. Phần cụm sau có bài riêng là bộ côn sau xe ga, bạn nên đọc song song cho dễ hình dung.
Bi nồi nặng nhẹ ảnh hưởng gì đến khả năng tăng tốc
Bi nồi là chi tiết nhỏ mà ảnh hưởng lớn nhất. Khi máy quay nhanh, lực ly tâm đẩy bi ra phía ngoài. Bi trượt dọc rãnh nghiêng, ép nửa puly di động lại gần nửa cố định. Dây curoa bị đẩy ra bán kính lớn hơn, tỉ số truyền đổi, xe chạy nhanh dần.
Bi càng nặng thì lực ly tâm càng lớn, bi đẩy ra sớm hơn. Hệ quả là xe lên số “dài” sớm, vòng tua thấp hơn ở cùng tốc độ. Cảm giác là xe nhẹ ga, tốc độ cuối khá nhưng bốc đầu kém. Bi nhẹ thì ngược lại. Bi ra muộn, vòng tua cao, bốc mạnh lúc đầu nhưng máy phải gồng nhiều hơn.
Vì vậy chọn bi theo thói quen lái:
- Đi phố, hay dừng đèn đỏ, cần bốc: chọn bi đúng tiêu chuẩn hoặc nhẹ hơn một chút.
- Chạy đường dài, cần tốc độ đều và tiết kiệm: bi hơi nặng hơn sẽ có lợi.
- Chở nặng thường xuyên: không nên giảm bi quá nhiều, dễ làm máy ì.
Đừng đổi cả bộ bi sang trọng lượng khác hẳn khi chưa kiểm tra lò xo côn sau và dây curoa. Bộ truyền động chạy tốt khi các món khớp với nhau. Sửa một món lệch tiêu chuẩn có khi làm chiếc xe tệ hơn lúc ban đầu.
Một khách bên mình từng đổi bi nhẹ hẳn theo lời khuyên trên mạng. Xe bốc hơn thật, nhưng chạy đường dài thì máy gầm, nóng và hao xăng. Sau đó anh quay về loại bi gần tiêu chuẩn, xe mới ổn.
Má sát trượt, kẹp trượt mòn gây hiện tượng gì
Trong bộ nồi, có những chi tiết trượt liên tục như bạc nồi, kẹp trượt (ở một số đời xe) và rãnh dẫn bi. Chúng không có ma sát lăn nên mòn dần theo thời gian.
Khi các chi tiết này mòn, bạn sẽ thấy:
- Xe giật nhẹ khi vặn ga từ từ, như bị đứng khựng rồi mới đi.
- Tiếng lạch cạch hoặc kêu rít ở khu vực nồi lúc đổi tốc độ.
- Tốc độ lên chậm, đồng hồ lên không đều, lúc nhanh lúc chậm.
- Dây curoa mòn bất thường, một bên mòn nhiều hơn bên kia.
Nguyên nhân thường là bi bị mòn thành hình đa giác, rãnh hằn sâu, hoặc bạc nồi rơ. Lúc đó nửa puly di động không trượt trơn, tỉ số truyền bị lệch. Mở nắp nồi ra, bạn nhìn bi: nếu bi bị dẹt, vỡ cạnh thì phải thay cả bộ, không thay một viên. Rãnh nồi có gờ sâu thì thay luôn bầu nồi nếu có.
Bụi bẩn và mỡ bám khô cũng là thủ phạm. Một số xe bị lọt nước vào hộp truyền động, rỉ sét trong rãnh, làm bi kẹt. Nguyên tắc là nhìn kỹ, nghe kỹ, chạm kỹ trước khi kết luận. Cụm côn nguyên bộ có thể xem tại mục bộ côn nguyên bộ nếu bạn định làm đồng bộ.
Bảng chọn bộ côn trước theo dòng Airblade, Lead, SH, Vision, Nouvo
Chúng tôi không đưa thông số cứng cho từng đời, vì mỗi phiên bản, mỗi thị trường một khác. Thay vào đó, đây là cách nhìn nhanh theo họ xe, để bạn biết cần đối chiếu điều gì.
- Airblade: dòng xe ga quen thuộc, hay gặp tình trạng mòn bi và dây curoa do chạy phố nhiều. Đời xe khác nhau thì kích thước bi và bầu nồi khác nhau.
- Lead: thiên về chở đồ, chạy hằng ngày. Cụm nồi chịu tải liên tục, nên kiểm tra bi sớm hơn.
- SH: máy đầm, thân xe nặng. Bi và cụm nồi thường chuẩn hơn, nhưng khi mòn thì ảnh hưởng độ êm rõ.
- Vision: máy nhỏ, nhẹ. Rất nhạy với trọng lượng bi, đổi nhẹ nhàng cũng thấy khác.
- Nouvo: xe ga đời cũ, nhiều chiếc đã chạy nhiều năm. Hay gặp bầu nồi rơ và rãnh mòn.
Cách làm chắc nhất là mang mẫu cũ đi đối chiếu. Đo đường kính bi, chiều dài rãnh và kiểu bầu nồi. Đừng chọn theo tên xe rồi bỏ qua mã máy. Với các nhóm hàng rộng hơn, bạn có thể tham khảo mục phụ tùng xe máy để xem theo từng dòng xe.
Bao lâu nên vệ sinh và thay bộ nồi
Không có con số áp cho mọi xe, vì cách đi và đường sá mỗi nơi một khác. Nhưng có một nhịp hợp lý bạn có thể bám theo.
Mỗi lần thay dây curoa hoặc khi xe đi được một quãng dài, nên mở nắp hộp truyền động và nhìn bộ nồi. Lúc này bạn vệ sinh bụi bám, kiểm tra bi, bạc và rãnh. Dùng dung dịch tẩy chuyên dụng, tránh xịt xăng vào dây curoa. Đừng bôi mỡ vào mặt côn, vì mỡ làm dây curoa trượt.
Bạn thay bộ bi khi bi mòn đa giác, dẹt hoặc đã đổi màu do nhiệt. Thay bầu nồi khi rãnh hằn sâu, rơ nhiều. Nếu cả bộ đã chạy rất lâu, thay đồng bộ bi, bạc và dây curoa một lượt cho đỡ rơi vào vòng lặp sửa liên tục.
Cuối cùng, nhớ rằng bộ nồi trước và cụm ly hợp ly tâm phía sau phải mòn cân nhau. Muốn hiểu rõ phần đóng ngắt lực, bạn xem thêm bài bộ ly hợp xe máy để thấy vì sao cả hai cụm cần kiểm tra cùng lúc.