Thợ máy nào cũng gặp khách bước vào tiệm hỏi đổi lốp to hơn cho xe bớt đơn điệu. Phần lớn chọn lốp theo cảm tính: thấy cái nào to thì trông hầm hố, còn cỡ gốc của xe thì ít ai để tâm. Vài hôm sau họ quay lại vì lốp cọ vào chắn bùn mỗi lần qua ổ gà, có người còn than đồng hồ tốc độ chạy lệch. Chuyện lốp xe chọn thông số sai thường bắt đầu từ đây.
Nguyên nhân gần như lúc nào cũng giống nhau. Lốp không đúng cỡ gốc của xe. Muốn chọn đúng, bạn phải đọc ký hiệu in trên hông lốp rồi đối chiếu với tem xe và sách hướng dẫn. Việc này không khó, nhưng nó quyết định xe chạy an toàn hay không. Bài này mình viết theo kinh nghiệm hơn mười năm sửa xe số và xe ga, từng bước một, để bạn tự kiểm tra được mà không phải tin lời người bán.
Lốp là bộ phận duy nhất tiếp xúc với mặt đường. Đường kính hay bề rộng sai sẽ đổi cách xe bám, cách phanh và cách vào cua. Lốp to quá còn khiến xe hao xăng hơn, vì bánh phải quay nặng hơn ở mỗi vòng. Có lần một chiếc Vision đổi lốp to xong phanh kém đi rõ rệt. Chủ xe không hiểu vì sao, cho đến khi tháo ra kiểm tra mới thấy lốp nặng hơn và cọ sát chắn bùn khi bánh chịu lực.
Đọc ký hiệu trên hông lốp: từng con số nói lên điều gì
Nhiều người mua lốp chỉ nhìn màu sắc và giá bán. Thực ra trên hông lốp có một dãy ký hiệu, mỗi phần mang một ý nghĩa riêng. Hiểu được dãy này, bạn sẽ bớt bị người bán dắt mũi.
Lấy ví dụ dãy 90/90-14 M/C 46P thường gặp ở xe số và xe ga. Số đầu 90 là bề rộng lốp, tính bằng mm. Số sau 90 là tỷ lệ chiều cao thành lốp so với bề rộng, gọi là series. Số 14 là đường kính vành, tính bằng inch. Ba con số này phải khớp với xe, không thể nhìn một con mà đoán cả bộ.
Ký hiệu M/C cho biết lốp dùng cho xe máy. Số 46 là chỉ số tải trọng, còn chữ P là chỉ số tốc độ. Hai chỉ số này cho biết lốp chịu được bao nhiêu kg và chạy tối đa ở tốc độ nào. Nếu bạn hay chở nặng, đừng bỏ qua chúng.
TL là lốp không săm, còn TT là lốp có săm. Lốp không săm thường an toàn hơn khi gặp đinh, vì khí nằm trực tiếp trong lốp và xẹp chậm hơn nhiều. Tuy nhiên, vành nan hoa đời cũ không lắp được lốp không săm. Đừng chọn theo quảng cáo mà quên kiểm tra vành xe trước.
Muốn biết lốp được sản xuất từ khi nào, hãy nhìn mã DOT. Bốn số cuối thường cho biết tuần và năm sản xuất. Lốp để quá lâu trong kho, dù chưa đi bao nhiêu, vẫn bị khô cao su và bám đường kém hẳn đi.
Tra cứu thông số chuẩn từ tem xe và sách hướng dẫn
Đây là bước mình khuyên làm trước khi mua bất kỳ lốp nào. Thông số gốc thường được dán ở một vài chỗ: cổ xe, khung cửa hoặc nắp bình xăng. Tem này có kèm bảng áp suất và cỡ lốp. Bạn chỉ cần chụp ảnh lại để đối chiếu khi đi mua, khỏi phải nhớ.
Sách hướng dẫn sử dụng vẫn là nguồn đáng tin nhất. Mỗi dòng xe, thậm chí mỗi đời xe, đôi khi khác nhau một chút. Đừng tin hoàn toàn vào lời người bán hay một bài viết chung chung trên mạng, vì họ thường chỉ quen một đời xe.
Nếu muốn đổi sang cỡ khác với nguyên bản, hãy hỏi thợ có kinh nghiệm trước. Có những cỡ lắp được nhưng làm sai số tốc độ, hoặc chạm chắn bùn khi hệ thống treo nén hết hành trình. Lắp được chưa chắc đã là lắp đúng.
Bảng đối chiếu cỡ lốp phổ biến trên xe máy
Dưới đây là số liệu tham khảo cho vài dòng xe quen thuộc. Chỉ nên dùng làm mốc để hình dung, không thay thế được tem xe thực tế của bạn, vì cùng một dòng xe có thể khác cỡ theo từng đời.
- Xe số phổ thông (Wave, Dream): trước 70/90-17, sau 80/90-17 hoặc 70/90-17 tùy đời xe.
- Xe ga cỡ nhỏ (Vision, Lead): trước 80/90-14, sau 90/90-14.
- Xe ga cỡ lớn (SH, Vespa): trước 110/70-12, sau 120/70-12 hoặc 130/70-12.
- Xe côn tay (Exciter, Winner): trước 70/90-17, sau 80/90-17.
Lốp lệch cỡ không chỉ là chuyện đẹp hay xấu. Lốp to hơn nguyên bản làm công tơ mét chạy chậm hơn thực tế, còn lốp nhỏ hơn thì chạy nhanh hơn. Lốp quá to cũng có thể làm bó hộp số, nhất là khi xe chạy ở số thấp, và tiếng động cơ nghe nặng hơn hẳn. Trên xe ga, lốp lệch cỡ còn làm lệch điểm ăn của bộ biến thiên, nên xe đề nặng và tăng tốc chậm.
Chọn đúng loại: không săm hay có săm, chính hãng hay thay thế
Nhiều khách hỏi nên chọn không săm hay có săm. Với xe đời mới, lốp không săm gần như là mặc định, vì van và vành được thiết kế để giữ khí kín. Xe đời cũ dùng vành nan hoa thì giữ săm thường hợp lý hơn, và đừng cố ép lốp không săm lên vành không đạt chuẩn.
Lốp chính hãng và lốp thay thế cùng thông số vẫn có thể khác nhau khá nhiều về độ bám và tuổi thọ. Cùng là 80/90-17 nhưng hợp chất cao su khác nhau sẽ cho cảm giác phanh và vào cua khác hẳn. Chúng tôi từng gặp một khách đổi sang lốp rẻ hơn, chạy được vài tháng thì than xe trơn khi đi mưa. Tiết kiệm lúc mua nhưng mất an toàn lúc chạy là cái giá không đáng.
Điều kiện đường cũng quyết định nên chọn loại nào. Đường đô thị phẳng thì ưu tiên độ bền. Đường đèo dốc cần lốp bám tốt. Nếu hay chở nặng thì phải xem kỹ chỉ số tải trọng trước khi xuống tiền.
Kiểm tra áp suất và độ mòn sau khi thay lốp
Sau khi thay lốp, nhiều người quên bơm lại đúng áp suất. Áp suất thấp làm lốp nóng lên và mòn hai bên hông. Áp suất cao thì lốp mòn ở giữa, xe cứng và xóc hơn. Cả hai đều rút ngắn tuổi thọ lốp, và đều là lỗi người dùng tự gây ra.
Nên kiểm tra khi lốp còn nguội, tức là chưa chạy hoặc mới chạy rất ít. Lốp nóng cho số đọc cao hơn thực tế, và bạn rất dễ bơm dư. Mỗi lần kiểm tra nên ghi lại con số để theo dõi xem có bị xì chậm hay không.
Trên lốp có các vạch chỉ báo mòn gọi là TWI, thường nằm dưới rãnh gai. Khi gai mòn đến ngang vạch này thì phải thay, dù nhìn bề ngoài vẫn còn dày. Lốp mòn lệch một bên thường là dấu hiệu lệch tâm hoặc cỡ không đúng, nên đừng chỉ thay lốp mà bỏ qua nguyên nhân. Nếu lốp mòn lệch mà không xử lý, lốp mới cũng sẽ nhanh hỏng.
Những lỗi thường gặp khi chọn lốp
Lỗi phổ biến nhất là chọn lốp to để xe trông hầm hố hơn. Chúng tôi đã gặp xe đổi lốp to xong bị cọ chắn bùn khi phanh gấp. Lốp nặng hơn còn làm phanh kém đi, và đây là điều nhiều người không nhận ra cho tới khi gặp tình huống nguy hiểm.
Lỗi thứ hai là bỏ qua chỉ số tải trọng. Người hay chở hai người kèm hàng mà dùng lốp chịu tải thấp sẽ dễ nổ lốp khi xe nóng. Đây là tai nạn không ai muốn gặp, và nó thường xảy ra đúng lúc đường đông hoặc đang đi dốc.
Lỗi thứ ba là mua lốp không rõ nguồn gốc, đặc biệt là lốp để lâu trong kho. Giá rẻ thì hấp dẫn, nhưng lốp cũ khô cao su sẽ bám kém và dễ trượt khi trời mưa. Kiểm tra mã DOT trước khi trả tiền là thói quen đơn giản nhưng hữu ích.
Chi phí tham khảo và cách tiết kiệm khi thay lốp
Giá lốp thay đổi theo thời điểm và thương hiệu, nên chỉ nên xem là mốc tham khảo. Lốp phân khúc phổ thông thường rẻ hơn lốp chính hãng vài chục phần trăm, nhưng tuổi thọ có thể ngắn hơn đáng kể. Phải cân nhắc giữa giá trước mắt và số km bạn thực sự đi được.
Tuổi thọ lốp trung bình thường đi được vài chục nghìn km, tùy điều kiện đường và cách chạy. Để kéo dài tuổi thọ, hãy giữ đúng áp suất, tránh phanh gấp liên tục và đảo lốp định kỳ nếu xe có cả hai bánh cùng cỡ.
Nên mua lốp chính hãng khi xe thường chạy tốc độ cao hoặc chở nặng. Đây là chỗ an toàn mà bạn không nên tiết kiệm. Trước khi quyết định, bạn có thể tham khảo danh mục phụ tùng xe máy để so sánh các lựa chọn, và xem thêm nguyên nhân xe rung khi phanh nếu bạn thấy vô lăng hay bánh xe rung sau khi thay lốp. Nếu lốp mới đi vào mà phanh vẫn kém, đừng ngại kiểm tra thêm má phanh, vì hai thứ này ảnh hưởng nhau.
Quy trình thay lốp đúng kỹ thuật
Thay lốp đúng cách gồm tháo lốp cũ, kiểm tra vành, lắp lốp mới, bơm và cân chỉnh cơ bản. Mỗi bước đều có chỗ dễ làm sai, và chỉ một lỗi nhỏ cũng có thể khiến xe mất an toàn.
Trước khi lắp, hãy kiểm tra vành có cong vênh, gỉ sét hay nứt không. Van phải còn kín. Nếu là lốp có săm thì săm không được rách hay vá chồng nhiều lớp, vì chỗ vá chồng lên nhau rất dễ phồng và xì khí khi xe nóng.
Có vài việc nên nhờ thợ chuyên nghiệp làm, nhất là cân chỉnh bánh trước và lắp lốp không săm trên vành hợp kim. Làm sai ở hai chỗ này có thể gây mất lái hoặc hở khí, và chi phí nhờ thợ thường thấp hơn nhiều so với rủi ro bạn phải gánh.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng lốp khác cỡ so với tem xe không?
Có thể, nhưng chỉ nên làm khi hiểu rõ hệ quả. Cỡ lệch quá nhiều sẽ ảnh hưởng đến công tơ mét, phanh và cảm giác lái. Hãy hỏi thợ có kinh nghiệm trước khi quyết định.
Làm sao biết lốp còn hạn sử dụng?
Xem mã DOT để biết ngày sản xuất. Lốp đã sản xuất trên năm năm nên kiểm tra kỹ, kể cả khi gai còn tốt, vì cao su có thể đã khô và bám kém.
Lốp không săm bị thủng thì vá thế nào?
Với vết đinh nhỏ ở phần gai, thợ có thể vá từ bên trong để đảm bảo kín. Vết lớn hoặc ở hông lốp thì nên thay mới, vì vá không đảm bảo an toàn.
Thông số lốp ảnh hưởng đến tiêu hao nhiên liệu ra sao?
Lốp to và nặng làm bánh quay nặng hơn, xe tốn xăng hơn một chút. Áp suất thấp cũng làm tăng lực cản lăn, nên giữ đúng áp suất là cách tiết kiệm đơn giản nhất.
Mua lốp ở đâu để đảm bảo chính hãng?
Hãy mua ở cửa hàng có hóa đơn rõ ràng và kiểm tra tem chống hàng giả trên lốp. Tránh mua lốp giá thấp bất thường so với mặt bằng chung, vì đó thường là hàng kém chất lượng hoặc lốp cũ.