Ốc lỏng trên xe máy hiếm khi báo trước bằng một dấu hiệu rõ ràng. Thường là một tiếng lạch cạch nhỏ ở sau yên khi qua đường xấu, hoặc cái gương bắt đầu rung mờ hình lúc chạy tốc độ cao. Vài tuần sau, con ốc rơi mất lúc nào không hay. Bài này đi qua những chỗ trên xe hay bị lỏng nhất, cách kiểm tra theo thứ tự, và khi nào long đền chống xoay là món đáng dùng.
Những con ốc nào trên xe máy hay tự nới vì rung
Ốc của máy và khung xe do hãng lắp thường đã có sẵn biện pháp chống lỏng. Chỗ hay hỏng là các phụ kiện bắt thêm vào sau: pát biển số, baga sau, giá chở hàng của xe chạy giao đồ, chân gương, pát gắn đèn phụ, ốp pô. Trên Wave Alpha hay Dream, con ốc bắt tấm chắn nhiệt ở ống pô là ví dụ quen thuộc. Nó vừa chịu rung của máy, vừa chịu nóng lạnh liên tục, nên nới rất nhanh.
Xe tay ga có thêm dàn áo nhựa. Trên Air Blade, Lead hay SH, các điểm bắt ốp nhựa bị rung sẽ kêu tách tách, nhiều người tưởng máy có vấn đề. Thực ra chỉ là vài con vít nới ra một vòng. Xe côn tay như Exciter thì để ý thêm pát gắn đồ độ ở phía trước, vì chỗ này nhận rung từ bánh trực tiếp.
Triệu chứng nghe và nhìn thấy được gồm ba kiểu. Tiếng lạch cạch khi bóp ga rồi nhả. Vết gỉ đỏ hoặc bụi đen quanh chân ốc, báo hiệu hai mặt kim loại đang cọ vào nhau. Và vạch sơn đánh dấu đã bị lệch so với lúc mới siết, cái này nói ở phần dưới.
Kiểm tra theo thứ tự trước khi thay bất cứ thứ gì
Đừng vội thay đồ khi chưa biết ốc nào lỏng. Làm tuần tự như sau, mất chừng mười lăm phút.
- Dựng chân chống giữa, để máy nguội hẳn, nhất là khi kiểm tra quanh ống pô.
- Dùng tay lắc từng cụm phụ kiện: biển số, baga, chân gương, pát đèn, ốp nhựa. Cụm nào còn rơ là cụm có ốc lỏng.
- Lấy bút sơn hoặc bút lông dầu, kẻ một vạch qua đầu ốc sang bề mặt bên cạnh sau khi siết lại. Vài ngày sau nhìn lại, vạch bị gãy là ốc đang xoay.
- Chạy thử một đoạn đường xấu, tắt máy, nghe lại. Nếu tiếng kêu vẫn ở chỗ cũ thì ốc không phải thủ phạm duy nhất, cần xem tới chi tiết đệm cao su hoặc ống lót.
Rung toàn xe còn có thể đến từ hệ thống treo, không riêng gì ốc phụ kiện. Nếu xe lắc ở phần đuôi dù ốc đã siết chặt, xem thêm bài kiểm tra giảm xóc và rotuyn có bị yếu không.
Một tình huống khác dễ nhầm: xe rung ở tay lái chỉ khi bóp phanh. Lúc đó đừng đổ cho ốc. Phần lớn là đĩa phanh cong, và cách phân biệt rung do đĩa cong khác hẳn cách kiểm tra ốc lỏng. Rung do ốc xuất hiện cả khi không phanh, rung do đĩa thì chỉ có lúc phanh.
Long đền phẳng, long đền vênh và long đền chống xoay khác nhau thế nào
Ba loại này hay bị gọi chung là long đền, nhưng việc của chúng khác nhau.
Long đền phẳng dàn đều lực siết lên bề mặt, tránh đầu ốc ăn lõm vào nhựa hoặc tôn mỏng. Dùng nhiều ở ốp nhựa và pát biển số. Long đền vênh có độ đàn hồi, tạo lực ép liên tục để chống nới nhẹ. Còn long đền chống xoay là loại có răng hoặc tai khóa, cắn vào bề mặt để ốc khó xoay ngược. Nó hợp với ốc phụ kiện chịu rung nặng, như baga chở hàng hay pát đèn độ.
Có một giới hạn cần nhớ: răng cắn vào bề mặt thì sẽ để lại vết. Chỗ sơn tĩnh điện hoặc nhựa mềm nên lót thêm một long đền phẳng bên dưới, nếu không lớp sơn bị bong rồi gỉ lan từ đó.
Những chỗ không được tự chế
Phần này quan trọng hơn mọi thứ ở trên. Trục bánh, cụm phanh, ốc nồi và các chi tiết lái thường dùng đai ốc tự hãm, chốt chẻ hoặc chi tiết hãm riêng do hãng thiết kế. Đừng thay bằng long đền chống xoay chỉ vì thấy nó “chắc hơn”. Cứ theo đúng chi tiết hãm ban đầu, đổi mới khi nó hỏng. Chỗ nào liên quan phanh và lái mà không chắc, mang ra tiệm để thợ xem cùng sách hướng dẫn của đúng đời xe.
Với ốc bắt ống pô vào máy, đừng thêm bất cứ thứ gì khi chưa hiểu cấu tạo, vì chỗ này vừa nóng vừa có ren dễ trờn.
Chọn vật liệu theo chỗ lắp
Xe chạy mưa nhiều hoặc hay đi gần biển thì ốc và long đền mạ kẽm sẽ nổi gỉ sớm hơn loại inox. Đổi lại, ốc inox ở những chỗ phải tháo ra lắp vào thường xuyên dễ bị kẹt ren, nhất là khi bắt vào lỗ ren nhôm. Bôi một lớp mỡ mỏng lên ren trước khi vặn sẽ đỡ hơn nhiều. Chỗ nào đã có ren nhôm thì đừng siết cố, vì ren nhôm trờn là gặp rắc rối ngay.
Long đền đã bị ép biến dạng, răng mòn hoặc gỉ thì thay cái mới, không lắp lại. Lúc bảo dưỡng định kỳ, tiện tay kiểm tra luôn các điểm bắt phụ kiện. Nếu chưa rõ các mốc kiểm tra nên rơi vào khoảng km nào, bài lịch thay phụ tùng theo km xe máy có sẵn các mốc để đối chiếu.
Về lực siết, mỗi cụm có mức riêng theo sách hướng dẫn của từng đời xe. Nếu không có cờ lê lực, siết vừa tay và đánh dấu vạch sơn, rồi kiểm tra lại sau vài ngày. Thà siết thêm sau khi theo dõi còn hơn siết quá tay ngay từ đầu.
Đi một vòng kiểm tra ốc theo từng loại xe
Mỗi dòng xe có chỗ lỏng riêng, nên kiểm tra theo thói quen của đời xe sẽ nhanh hơn là soi từng con ốc.
Với xe số như Wave Alpha, Dream: bắt đầu từ pát biển số và đuôi xe, vì phần sau không có dàn áo che nên rung dồn về đây. Tiếp theo là baga nếu có, rồi tới tấm chắn nhiệt ở pô. Đoạn cuối là chân gương, hay bị lỏng sau những lần xe đổ nhẹ hoặc bị người khác xoay gương.
Với xe tay ga như Air Blade, Lead, SH: kiểm tra vít dàn áo ở hai bên sàn để chân và phần yếm. Nhiều vít ở đây là vít nhựa hoặc có vòng đệm cao su, nên không cần thêm long đền răng. Chỉ cần vặn lại đủ chặt là hết kêu. Riêng chỗ bắt baga trên xe ga, nếu hay chở hàng nặng thì nhìn lại các điểm bắt xuống khung sau mỗi tuần.
Với xe côn tay như Exciter và các xe độ phụ kiện: kiểm tra pát đèn phụ, pát gắn điện thoại, chân gương độ. Đồ độ thường dùng ốc nhỏ, mà ốc nhỏ lỏng thì không có dấu hiệu gì cho tới khi đã rơi. Nếu thấy đồ độ rung rõ ràng hơn bình thường, tháo ra xem ren bên trong còn nguyên không trước khi lắp lại.
Vespa có đặc điểm riêng: vỏ thép nguyên khối, nên các điểm bắt phụ kiện thường nằm ở tôn mỏng. Ở đây long đền phẳng đặt bên dưới đầu ốc có ích hơn long đền răng, vì răng dễ làm biến dạng tôn.
Báo giá gia công long đền chống xoay: dành cho tiệm làm baga, pát độ
Phần này dành riêng cho chủ tiệm hoặc xưởng làm baga, pát độ. Mua lẻ ở tiệm phụ tùng thì thoải mái, nhưng khi một lô baga cần vài trăm con cùng quy cách, hoặc kích thước lỗ không có sẵn ngoài thị trường, đặt gia công sẽ đỡ tốn công hơn.
Nếu chưa có bản vẽ, có thể học vẽ CAD cơ bản để tự ra bản vẽ chi tiết, ví dụ qua các khóa ở trung tâm đào tạo CAD này. Còn nếu đã có mẫu cũ, mang mẫu thật đến cho nhà gia công đối chiếu là nhanh nhất. Khi cần vài trăm con cùng quy cách cho lô baga, cách nhanh nhất là gửi bản vẽ hoặc mẫu thật để tìm hiểu báo giá gia công long đền chống xoay tại Kim Khí Tiến Thành, rồi so từng khoản trong báo giá.
Thông tin nên chuẩn bị trước khi hỏi:
- Bản vẽ hoặc mẫu thật, kèm đường kính ốc mà long đền sẽ đi cùng.
- Vật liệu mong muốn, và lớp mạ nếu xe thường chạy mưa.
- Số lượng cần cho một lô, và số lượng dự kiến đặt tiếp sau này.
- Chỗ lắp là baga, pát đèn hay chân gương, để nhà gia công biết bề mặt tiếp xúc là kim loại trần hay có sơn.
Khi so các báo giá, soi từng khoản chứ đừng chỉ nhìn tổng: vật liệu, tiền khuôn hoặc dập, lớp mạ, kiểm tra kích thước. Một báo giá thấp mà thiếu hẳn khoản mạ thì cuối cùng chưa chắc rẻ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Long đền chống xoay tháo ra có dùng lại được không?
Nên thay mới. Răng của loại này đã cắn vào bề mặt một lần, lần sau không ăn đúng vị trí cũ nữa và lực giữ giảm đi.
Dùng keo khóa ren hay long đền chống xoay?
Tùy chỗ. Keo khóa ren hợp với ốc ít tháo, còn ốc phụ kiện hay tháo ra lắp lại thì long đền dễ xử lý hơn. Hai thứ không loại trừ nhau, nhưng đừng bôi keo vào các điểm hãng đã chỉ định dùng chi tiết hãm khác.
Ốc inox có bị kẹt ren không?
Có thể, nhất là khi vặn vào lỗ ren nhôm và siết mạnh. Một lớp mỡ mỏng trên ren và siết vừa tay sẽ giảm nguy cơ.
Ốc lỏng lại sau vài ngày dù đã siết chặt, phải làm gì?
Kiểm tra xem lỗ ren có bị trờn không, hoặc đệm cao su ở chỗ bắt đã chai. Nếu ren đã mòn, siết thêm chỉ làm hỏng nặng hơn. Lúc đó nên nhờ thợ xem kỹ.