Bugi xe máy là gì? Nói gọn, bugi là chi tiết tạo tia lửa điện để đốt hỗn hợp xăng và không khí trong buồng đốt. Bạn cứ hình dung nó như cái bật lửa của động cơ. Nó nằm trên nắp máy và làm việc gần như suốt lúc xe chạy. Bugi hỏng hay sai loại thì xe khó nổ, hao xăng và tụt lực rõ rệt.
Nhiều bác đưa xe vào tiệm vì xe khó nổ rồi mới hỏi bugi xe máy là gì và vì sao nó quan trọng đến vậy. Hiểu bugi làm gì sẽ giúp bạn nhận ra vấn đề sớm hơn, trước khi phải kéo xe vào tiệm.
Cấu tạo bugi xe máy và cách nó đánh lửa
Mở một con bugi ra sẽ thấy ba phần chính. Phần sứ bên ngoài là lớp cách điện, giữ cho dòng điện không rò ra thân máy. Bên trong là điện cực trung tâm. Điện cực masse được hàn vào thân bugi để nối mát. Khe hở giữa hai điện cực rất nhỏ, thường chỉ vài phần mười milimet, và khe này quyết định tia lửa mạnh hay yếu.
Khe quá rộng thì tia lửa yếu, dễ đánh lửa hụt khi máy nóng. Khe quá hẹp thì tia lửa không đủ sức đốt hết hỗn hợp. Vì vậy, bạn nên đo khe hở trước khi lắp, đừng tin hoàn toàn vào bugi mới vì con mới cũng có thể lệch khe.
Chu trình đánh lửa diễn ra như sau. Bô-bin đánh lửa, hay coil, biến điện ắc quy thành điện áp cao. Điện áp này dồn tới bugi đúng lúc piston nén hỗn hợp lên gần điểm chết trên. Tia lửa bật qua khe hở, đốt cháy hỗn hợp và đẩy piston đi xuống. Chỉ lệch thời điểm một chút là công suất đã hụt.
Bugi xe máy làm gì trong động cơ
Việc của bugi nghe đơn giản nhưng ảnh hưởng nhiều thứ. Trước hết, nó đốt cháy hỗn hợp đúng lúc và đúng mức. Đốt đúng thì xe kéo mượt, vặn ga đáp ứng nhanh. Đốt yếu thì xăng cháy không hết, vừa phí tiền vừa bám muội vào buồng đốt.
Thứ hai, bugi tốt giúp xe khởi động nhanh. Buổi sáng trời lạnh, ắc quy yếu, một con bugi đánh lửa mạnh sẽ bù phần thiếu hụt đó. Thứ ba, khi máy nóng, bugi vẫn phải giữ tia lửa ổn định để động cơ nổ đều, không giật cục.
Dấu hiệu bugi xe máy đang yếu
Bugi thường yếu dần chứ ít khi hỏng đột ngột. Dấu hiệu dễ nhận nhất là xe nổ không đều, rung giật ở vòng tua thấp, nhất là khi dừng đèn đỏ rồi vặn ga lên lại. Ví dụ một chiếc Wave cứ rung ở số 1, thay ắc quy mới vẫn y nguyên. Tháo bugi ra mới thấy điện cực đã mòn.
Dấu hiệu thứ hai là khó đề vào buổi sáng. Phải kéo ga nhiều lần mới nổ. Lúc này đừng vội trách ắc quy, hãy tháo bugi xem trước. Bugi đen muội hoặc ướt xăng thường cho thấy lọc gió bẩn hoặc hòa khí đang pha quá đậm. Khi đó thay bugi mới chỉ là chữa triệu chứng, chưa trị được gốc.
Các loại bugi xe máy hay gặp và nên chọn loại nào
Trên thị trường có ba nhóm chính. Bugi đồng rẻ, dẫn nhiệt tốt nhưng điện cực mòn nhanh. Bugi platin bền hơn và giữ tia lửa ổn định lâu hơn. Bugi iridium bền nhất, điện cực nhỏ nên tia lửa tập trung, hợp người chạy nhiều.
- Bugi đồng: hợp xe đời cũ, chịu thay đúng hạn.
- Bugi platin: lựa chọn cân bằng cho xe số và xe ga đi hằng ngày.
- Bugi iridium: phù hợp người chạy đường dài, ít phải lo thay.
Đừng chọn bugi chỉ vì rẻ hay vì đắt. Chọn sai nhiệt độ làm bugi dễ chảy điện cực nếu quá nóng, hoặc đóng muội nếu quá nguội. Bạn nên tra mã bugi trong sách hướng dẫn hoặc theo đời xe, rồi đối chiếu khuyến nghị của hãng.
Thay bugi xe máy đúng hạn
Thay bugi đúng hạn giúp máy êm hơn, khởi động nhẹ hơn và tiết kiệm nhiên liệu hơn. Thay sớm quá hoặc sai loại thì lại lãng phí. Chu kỳ thực tế còn phụ thuộc điều kiện chạy và chất lượng xăng bạn đổ. Xe hay kẹt xe trong phố thường cần kiểm tra sớm hơn khuyến nghị chung của hãng.
Tự kiểm tra bugi xe máy còn tốt hay không
Bạn hoàn toàn có thể tự kiểm tra tại nhà. Tháo bugi ra, nhìn màu phần sứ và điện cực. Sứ nâu nhạt, khô ráo thường là bugi đang đốt tốt. Nếu thấy muội đen, ướt xăng hoặc sứ ám dầu, hãy xem lại lọc gió và hòa khí trước khi thay bugi mới.
Tiếp theo, đo khe hở điện cực bằng dụng cụ chuyên dụng rồi so với thông số của loại bugi. Có thể vệ sinh nhẹ lớp muội bằng bàn chải mềm. Nếu điện cực mòn lõm hoặc sứ bị nứt, đừng cố dùng tiếp, thay ngay là an toàn nhất.
Lưu ý khi chọn và thay bugi xe máy để tránh mua nhầm
Khi mua, tra đúng mã bugi cho đời xe của mình. Chọn nơi bán uy tín và kiểm tra tem, bao bì cẩn thận vì bugi giả khá nhiều. Khi lắp, vặn tay trước cho ren vào đúng rồi mới siết bằng lực quy định. Siết quá tay dễ làm hỏng ren nắp máy, một lỗi tốn kém hơn nhiều so với tiền mua bugi.
Muốn hiểu sâu cách đối chiếu mã bugi theo đúng loại đốt và khuyến nghị hãng, bạn có thể đọc thêm bài chọn bugi đúng loại đốt mã và theo khuyến nghị hãng.
Sai lầm hay gặp khi thay bugi xe máy
Lỗi phổ biến nhất là dùng bugi có nhiệt độ quá nóng hoặc quá nguội so với động cơ. Lỗi thứ hai là lắp mà không kiểm tra khe hở. Lỗi thứ ba đáng để ý nhất là bỏ qua nguyên nhân gốc. Lọc gió bẩn làm hỗn hợp đậm, bugi đóng muội, thay mấy lần vẫn hỏng lại. Vì vậy khi thay bugi, bạn nên kiểm tra luôn lọc gió.
Nếu xe rung giật kèm mất lực, hãy xem thêm nguyên nhân xe giật khi tăng tốc và cách tự kiểm tra, vì triệu chứng có thể đến từ nhiều phía. Nếu xe bị mất đề, kiểm tra thêm cách kiểm tra xe máy mất đề từng bước tại nhà để loại trừ nguyên nhân khác.
Câu hỏi thường gặp về bugi xe máy
Bugi xe máy có cần thay định kỳ không?
Có. Bugi là vật tư hao mòn, dù tốt đến đâu điện cực cũng mòn dần theo thời gian. Thay theo chu kỳ của loại bugi đang dùng và kiểm tra khi xe có dấu hiệu bất thường.
Bugi đen muội có phải do xăng không?
Không hẳn. Bugi đen muội thường do hỗn hợp đậm, nguyên nhân có thể là lọc gió bẩn, kim hòa khí mòn hoặc xe chạy quá nhiều quãng ngắn. Xăng kém chất lượng có góp phần nhưng hiếm khi là nguyên nhân duy nhất.
Bugi iridium có tốt hơn bugi đồng không?
Về độ bền và độ ổn định tia lửa, iridium tốt hơn rõ rệt. Nhưng nếu xe không cần độ bền đó, hoặc đang có vấn đề hòa khí, bugi đồng đúng loại vẫn đủ dùng. Quan trọng nhất vẫn là chọn đúng mã cho xe.
Tự thay bugi xe máy tại nhà có an toàn không?
Thay bugi khá đơn giản nếu có đúng dụng cụ và làm nhẹ tay. Không siết quá lực và luôn chờ động cơ nguội trước khi tháo. Nếu chưa quen, hãy nhờ thợ làm một lần để xem cách làm.
Khi nào nên mang xe đi kiểm tra thay vì tự xử lý?
Khi thay bugi mới mà xe vẫn nổ yếu, bugi hỏng lặp lại nhiều lần, hoặc hao xăng bất thường, bốc khói xanh, mất lực rõ rệt. Những triệu chứng này thường có nguyên nhân sâu hơn bugi, cần thợ kiểm tra hệ thống đánh lửa và hòa khí.
Nếu bạn quan tâm đến thiết bị và giải pháp trong lĩnh vực sản xuất, có thể tham khảo thêm tại công ty MONA.