Nếu tay lái nặng, tức là bạn phải dùng nhiều sức hơn mới xoay được ghi đông, đặc biệt lúc quay chậm hoặc khi xe đứng yên, thì đừng chủ quan. Đây là triệu chứng thường gặp ở cả xe số, xe ga lẫn ô tô. Phần lớn trường hợp đều tìm được nguyên nhân khá nhanh nếu kiểm tra đúng thứ tự.
Tay lái nặng là gì và vì sao nên xử lý sớm
Tay lái nặng nghĩa là khi bẻ hoặc xoay vô lăng, bạn cần lực lớn hơn bình thường. Nói dễ hiểu, cảm giác như có thứ gì đó đang cản lại. Triệu chứng này thường xuất hiện từ từ nên người lái dễ quen dần mà không để ý.
Lực lái tăng dần là dấu hiệu một chi tiết nào đó đang mòn hoặc thiếu hụt. Nếu bỏ qua, khi bạn phải xoay gấp để né chướng ngại vật, tay lái có thể không kịp phản ứng. Đó là lúc nguy hiểm nhất.
Bạn nên phân biệt nhanh: nặng ở cả hai chiều hay chỉ nặng một bên. Nặng đều hai bên thường liên quan đến áp suất lốp hoặc dầu trợ lực. Nặng một bên hay gợi ý đến bạc cổ phốt, rotuyn hoặc khung xe bị lệch sau va chạm.
Những nguyên nhân hay gặp theo từng loại xe
Xe số và xe ga đời cũ thường không có trợ lực. Lực lái nặng ở đây hầu hết đến từ bạc cổ phốt khô hoặc mòn, hoặc do lốp non hơi. Nhiều trường hợp tưởng xe hỏng nặng, hóa ra chỉ là lốp thiếu hơi khoảng nửa cây.
Ô tô và một số xe tay ga cao cấp có trợ lực điện hoặc thủy lực. Với nhóm này, bạn cần để ý:
- Dầu trợ lực thiếu hoặc đã xuống cấp
- Bơm trợ lực yếu
- Thước lái bị hỏng, rò dầu
Ngoài ra, hệ thống treo và góc đặt bánh trước có thể lệch sau khi xe va chạm mạnh, đi ổ gà liên tục hoặc thay linh kiện không đồng bộ. Khi đó xe không còn tự về thẳng và tay lái nặng hơn hẳn.
Chuẩn bị dụng cụ và điều kiện kiểm tra
Bạn không cần nhiều đồ nghề. Chuẩn bị cờ lê, kìm, đồng hồ đo áp suất lốp, khăn sạch và đèn pin là đủ cho các bước cơ bản. Khăn sạch rất hữu ích vì dầu và bụi bẩn dễ làm bạn nhìn nhầm.
Hãy kiểm tra trên mặt phẳng, không dốc. Với xe máy, bạn có thể tắt máy để kiểm tra cơ khí. Với ô tô có trợ lực, nên đề máy nổ khi đánh lái để so sánh cảm giác. Lưu ý an toàn: chống xe chắc chắn bằng chân chống hoặc kích, và không chui xuống gầm khi xe chỉ đang đỡ bằng một kích đơn.
Bước 1: Kiểm tra áp suất lốp
Đây là bước đơn giản nhất nhưng hay bị bỏ qua. Đo áp suất lốp trước và sau theo thông số nhà sản xuất ghi trên xe, thường nằm ở khung cửa hoặc trong sổ hướng dẫn. Đừng bơm theo cảm tính.
Lốp non hơi làm tay lái nặng rõ rệt vì diện tích tiếp xúc mặt đường tăng và ma sát lớn hơn. Bạn bơm đủ rồi thử lại. Nếu hết nặng, nguyên nhân nằm ở đây và bạn đã xử lý xong.
Bước 2: Xem mức và tình trạng dầu trợ lực
Dầu trợ lực giúp bơm tạo áp lực hỗ trợ khi bạn xoay vô lăng. Tìm bình dầu, thường là một bình nhựa nhỏ gần động cơ, rồi quan sát mức dầu nằm giữa vạch MIN và MAX. Mức dầu thấp là chuyện thường gặp khi có rò rỉ nhỏ.
Chất lượng dầu cũng quan trọng. Dầu sẫm màu, có bọt khí hoặc lẫn cặn kim loại thường là dấu hiệu cần thay ngay. Dầu bẩn làm mòn bơm và thước lái, nên đừng đợi đến khi hỏng hẳn.
Thử một cách đơn giản: đánh lái hết cỡ rồi giữ yên vài giây. Nếu nghe tiếng rít lớn từ bơm, bạn nên nghi ngờ bơm trợ lực yếu hoặc thiếu dầu. Tiếng rít này không bình thường và cần kiểm tra thêm.
Bước 3: Kiểm tra thước lái và rotuyn
Thước lái là bộ phận truyền lực từ vô lăng xuống hai bánh. Muốn kiểm tra, bạn kích nâng bánh trước rồi lắc qua lại để cảm nhận độ rơ ở rotuyn và đầu thanh kéo. Rơ nhiều nghĩa là khớp đã mòn và cần thay.
Nhìn quanh thước lái xem có dầu rỉ ra không. Chú ý cả bụi cao su chắn bụi, nếu bị rách thì bụi bẩn lọt vào và làm mòn nhanh. Khi xoay vô lăng lúc xe đứng yên, nếu cảm thấy độ cứng không đều hoặc nghe tiếng lục cục, đó là lúc nên đưa xe đi kiểm tra kỹ hơn.
Bước 4: Kiểm tra cổ phốt và bạc đạn xe máy
Cổ phốt là phần trục xoay nối ghi đông với khung xe, bên trong có bạc đạn hoặc bi. Với xe máy, bạn bóp phanh trước giữ chặt rồi đẩy ghi đông tới lui. Nếu cảm thấy có độ rơ hoặc tiếng lạch cạch, cổ phốt đã lỏng.
Bạc cổ phốt khô, rỗ hoặc vỡ bi sẽ gây cảm giác kẹt khi bẻ lái. Bạn sẽ thấy tay lái không mượt, phải dồn lực mới xoay được, đặc biệt ở chỗ quay gấp. Trường hợp này thường khá dễ xử lý.
Khi nào cần đưa xe đi kiểm tra ngay
Tự kiểm tra là tốt, nhưng có những dấu hiệu bạn không nên cố xoay xở. Nếu tay lái giật hoặc lệch hướng khi phanh, hãy mang xe đi ngay. Đây có thể là vấn đề phanh hoặc hệ thống lái nghiêm trọng.
Tiếng kêu liên tục khi đánh lái hết cỡ cũng cần được kiểm tra. Và nếu bạn thấy dầu chảy xuống nền nhà, hoặc mức dầu tụt nhanh sau vài ngày, đó là dấu hiệu rò rỉ rõ ràng. Đừng chỉ châm thêm dầu rồi bỏ qua.
Câu hỏi thường gặp
Tay lái nặng có phải lúc nào cũng do dầu trợ lực không?
Không. Dầu trợ lực chỉ liên quan đến xe có trợ lực. Với xe máy số hay xe ga không có trợ lực, nguyên nhân thường là bạc cổ phốt hoặc lốp non hơi. Bạn nên kiểm tra theo thứ tự từ đơn giản đến phức tạp.
Xe máy tay ga có cần dầu trợ lực không?
Phần lớn xe tay ga phổ thông không có hệ thống trợ lực lái. Vì vậy đừng tìm bình dầu trợ lực trên xe ga thông thường. Nếu bạn thấy có, hãy kiểm tra kỹ thông số của chính chiếc xe đó.
Bơm lốp đủ áp suất nhưng tay lái vẫn nặng thì làm gì?
Lúc này bạn chuyển sang kiểm tra cổ phốt, rotuyn và thước lái. Nếu không tự xác định được, nên mang xe đến nơi uy tín để kiểm tra. Đừng cố tháo rời khi chưa có đủ kinh nghiệm.
Tự kiểm tra tay lái nặng tại nhà có an toàn không?
Các bước quan sát, đo áp suất và kiểm tra mức dầu khá an toàn nếu bạn chống xe chắc chắn. Với việc kích nâng và chui gầm, hãy cẩn thận và không làm một mình khi chưa quen. Khi có nghi ngờ, an toàn nhất vẫn là nhờ thợ kiểm tra.
Lời khuyên cuối cùng: đừng quen với cảm giác tay lái nặng. Hãy kiểm tra áp suất lốp ngay hôm nay, rồi xem dầu trợ lực và cổ phốt theo thứ tự trong bài. Nếu tìm ra nguyên nhân, xử lý sớm sẽ rẻ và an toàn hơn rất nhiều.
Tham khảo thêm: cách nhận biết bộ ly hợp xe máy và khi nào cần thay, dấu hiệu má phanh mòn cần thay, xe rung khi phanh do đĩa cong và ndtex.vn.