Má phanh xe máy là chi tiết mòn đều theo từng lần bóp phanh, và cũng là chi tiết mà người dùng dễ bỏ quên nhất. Khi nghe tiếng rít thì thường đã khá muộn. Bên mình gặp không ít xe để má mòn tới tận khung sắt, làm xước cả đĩa phanh.
Bạn có thể tham khảo thêm tổng quan về xe máy trên Wikipedia để hiểu rõ nền tảng kỹ thuật.
Bài này giải thích khác biệt giữa phanh đĩa và phanh cơ, dấu hiệu má mòn, độ dày cần thay, cách chọn cho các đời Airblade, Exciter, SH, Wave và cách rà má mới.
Phanh đĩa và phanh cơ khác nhau thế nào
Phanh cơ (phanh tang trống) dùng hai guốc phanh ép vào mặt trong trống phanh. Cấu tạo kín, bền, ít bị bụi nước, nên vẫn dùng nhiều ở bánh sau xe số như Wave hay Dream. Nhược điểm là tản nhiệt kém, bóp liên tục dễ nóng và lụt phanh.
Phanh đĩa dùng cặp má kẹp vào hai mặt đĩa. Lực phanh nhạy hơn, tản nhiệt tốt, dễ kiểm tra bằng mắt. Airblade, SH, Exciter đều có đĩa ở bánh trước, một số còn có đĩa sau.
Má phanh đĩa và guốc phanh cơ là hai loại phụ tùng hoàn toàn khác nhau. Mua nhầm là không lắp được, nên hãy xác định xe mình dùng loại nào trước khi chọn.
Dấu hiệu má phanh mòn: kêu rít, phanh không ăn
Dấu hiệu đầu tiên thường là tiếng kêu. Tiếng rít chói khi bóp nhẹ có thể do má bụi bẩn, nhưng nếu kéo dài thì lớp ma sát đã mỏng, nhiều má có miếng báo mòn kim loại cọ vào đĩa để cảnh báo.
Tiếng nghiến “rột rột” như sắt cạ sắt là mức nặng. Lúc này lớp ma sát đã hết, khung má đang cào thẳng lên đĩa. Hãy dừng đi xe và thay ngay, nếu không đĩa sẽ bị rãnh sâu.
Dấu hiệu thứ hai là cảm giác tay. Phải bóp sâu hơn mới ăn, tay phanh gần chạm cán, xe trôi xa hơn trước. Với phanh cơ, bàn đạp xuống sâu hoặc phải đạp mạnh mới dừng.
Còn một dấu hiệu ít ai để ý: xe bị lệch khi phanh. Một bên má mòn nhanh hơn do pít tông ben kẹt cũng gây ra chuyện này. Khi đó đổi má thôi chưa đủ, cần vệ sinh ben luôn.
Độ dày tối thiểu của má phanh
Theo kinh nghiệm bên mình, lớp vật liệu ma sát còn khoảng 2 mm là mức nên thay, đừng chờ tới sát khung sắt. Mỗi đời xe có thông số riêng, nên bạn hãy đối chiếu với sách hướng dẫn nếu có.
Cách kiểm tra khá dễ. Với phanh đĩa, nhìn qua khe ben phanh bằng đèn pin, so độ dày hai má. Hai má mòn lệch nhau nhiều là dấu hiệu ben kẹt. Với phanh cơ, nhiều xe có vạch báo mòn bên ngoài, kim chỉ chạm vạch giới hạn nghĩa là hết đời guốc.
Thay theo cặp là nguyên tắc. Đừng chỉ thay một bên, vì lực phanh sẽ không đều, xe dễ vẹo đầu khi bóp mạnh.
Đĩa phanh cũng cần để ý
Khi thay má, hãy sờ mặt đĩa. Đĩa có rãnh sâu, vênh hoặc mỏng dưới mức giới hạn khắc trên đĩa thì má mới sẽ mòn rất nhanh. Lúc đó nên xử lý luôn đĩa.
Chọn má phanh đúng đời xe Airblade, Exciter, SH, Wave
Mỗi dòng xe dùng kích thước và hình dạng má khác nhau. Airblade và SH dùng má đĩa cỡ khác nhau, dù cùng hãng. Exciter có nhiều đời, đời cũ và đời mới có thể khác chân ben. Wave dùng guốc cơ ở sau và có bản đĩa trước tuỳ đời.
Điều quan trọng nhất khi chọn là đúng mã đời xe. Cách an toàn là mang má cũ ra so với má mới: kích thước, lỗ bắt, hình dạng rãnh và chốt giữ phải trùng khít.
Về vật liệu, loại gốm hoặc bán kim loại đều có người dùng. Loại mềm ăn phanh êm nhưng mòn nhanh. Loại cứng bền hơn nhưng dễ mài đĩa nếu đi đường nhiều bụi. Chúng tôi thường tư vấn theo cách đi: chạy phố ngắn hay đường dài, chở nặng hay nhẹ.
Tránh mua theo giá rẻ bất thường. Má kém chất lượng dễ vỡ lớp ma sát, chai nhanh, thậm chí tách khỏi khung. Phanh là chi tiết an toàn, không nên mạo hiểm.
Chạy rà má phanh mới
Má mới cần thời gian ăn khớp với đĩa hoặc trống. Trong khoảng 100 đến 200 km đầu, bạn nên bóp phanh nhẹ nhàng, tránh phanh gấp và phanh liên tục ở tốc độ cao. Mặt tiếp xúc chưa khít nên lực phanh lúc đầu có thể yếu hơn bình thường.
Cách rà đơn giản là chạy tốc độ vừa, bóp nhẹ cho xe chậm lại rồi thả, lặp vài lần ở đoạn đường vắng. Mục tiêu là làm nóng đều và đánh bóng mặt tiếp xúc, không phải phanh thật mạnh.
Trước khi lắp má mới, nhớ vệ sinh đĩa bằng dung dịch chuyên dụng, không để dính nhớt hay mỡ. Một giọt mỡ rơi lên má cũng đủ làm phanh trượt.
Sai lầm thường gặp khi tự thay má phanh
Nhiều người tự thay má vì việc này trông đơn giản. Đúng là không khó, nhưng có vài lỗi bên mình gặp hoài. Lỗi đầu tiên là ấn pít tông ben phanh vào mà không kiểm tra mức dầu. Dầu trong bình tăng lên có thể tràn ra, dính vào sơn và làm hỏng nhựa.
Lỗi thứ hai là lắp má ngược chiều hoặc thiếu lò xo giữ, khiến má kêu cọt kẹt. Lỗi thứ ba là dùng tay có dính mỡ chạm vào mặt ma sát. Chỉ một vết mỡ cũng đủ làm má trơn và phanh kém.
Sau khi thay xong, bạn bóp phanh vài lần cho pít tông tới vị trí rồi mới nổ máy chạy thử. Lần phanh đầu mà tay phanh rỗng là điều rất nguy hiểm. Hãy kiểm tra lại bu lông ben và độ đầy của dầu phanh trước khi ra đường.
Nếu dầu phanh đã cũ, đổi màu nâu sẫm, nên thay luôn cùng lúc. Dầu cũ hút ẩm, làm giảm lực phanh khi nóng. Chuyện này thường bị bỏ quên, trong khi chi phí không đáng kể so với độ an toàn nó mang lại.
Phần lớn khách chỉ để ý má khi nghe tiếng kêu. Nếu bạn chủ động kiểm tra cùng lịch thay nhớt, như trong bài tự bảo dưỡng xe máy tại nhà, bạn sẽ phát hiện sớm hơn nhiều. Ngoài má, vòng bi bánh xe mòn cũng làm phanh rung và kêu, bạn xem thêm dấu hiệu vòng bi xe máy hỏng.
Để chọn đúng chi tiết cho xe của mình, bạn có thể duyệt mục phụ tùng xe máy hoặc đọc thêm trong chuyên mục kiến thức đồ xe máy. Phanh tốt giúp bạn yên tâm hơn trên mỗi đoạn đường, nên đáng được kiểm tra thường xuyên.