Nhiều người đi xe cả chục năm vẫn chưa một lần mở nắp két nước. Chỉ khi máy bắt đầu nóng lạ hoặc đèn báo nhiệt sáng lên, họ mới nhớ tới chuyện thay nước làm mát xe máy. Ở xưởng, chúng tôi gặp tình huống này gần như mỗi tuần. Muốn xe chạy êm và bền, bạn nên hiểu rõ việc này là gì, loại nào hợp với xe của mình và nên làm bao lâu một lần.
Mốc chung bạn nên nhớ trước tiên
Nếu chỉ nhớ được vài điều, hãy bắt đầu từ đây. Mốc thường gặp là khoảng 2 năm hoặc 20.000 đến 30.000 km, tuỳ hãng xe và loại dung dịch bạn đang dùng. Đừng tự ý pha trộn các loại khác gốc hoá học. Nếu thấy nước đục, có cặn hay máy nóng hơn bình thường, bạn nên thay sớm và không cần chờ đến mốc.
Vì sao nước làm mát quan trọng
Nước làm mát giữ cho động cơ không quá nhiệt. Dung dịch hấp thụ nhiệt từ xi lanh, đưa ra két rồi toả đi. Trong thành phần còn có phụ gia chống đóng cặn và chống ăn mòn kim loại bên trong két cùng đường ống.
Các phụ gia ấy không dùng được mãi. Theo thời gian, dung dịch bị oxy hoá và dần mất khả năng bảo vệ. Lúc đó kim loại bắt đầu ăn mòn, cặn bám vào két và đường nước. Có lần chúng tôi mở một chiếc két của xe chạy hơn ba năm chưa thay, bên trong đóng cặn như bùn, nước gần như không lưu thông được.
Bỏ quên việc thay nước sẽ kéo theo cả chuỗi hỏng hóc. Két bị tắc, bơm nước phải làm việc nặng hơn nên mòn nhanh, và cuối cùng động cơ quá nhiệt. Sửa đến lúc đó thường tốn kém hơn rất nhiều so với việc thay định kỳ.
Các loại nước làm mát đang bán
Hiện có hai nhóm chính. Nhóm gốc ethylene glycol thường có màu xanh hoặc đỏ. Loại này phổ biến, giá dễ chịu và dùng được cho nhiều dòng xe số lẫn xe ga đời cũ.
Nhóm gốc OAT hoặc HOAT dùng phụ gia hữu cơ, tuổi thọ dài hơn. Các dòng xe đời mới thường được hãng khuyến nghị loại này. Màu hay gặp là đỏ, hồng hoặc xanh nhạt, nhưng màu chỉ mang tính tham khảo, đọc thành phần trên nhãn mới chắc chắn.
Ngoài ra có loại pha sẵn, đổ vào là dùng được. Loại cô đặc thì phải pha với nước cất theo tỉ lệ ghi trên bao bì. Loại cô đặc rẻ hơn nhưng dễ pha sai. Chúng tôi từng gặp chủ xe đổ thẳng nước máy vào két, chỉ vài tháng sau cặn vôi đã bám dày.
Chu kỳ thay theo cách bạn dùng xe
Không có con số cố định áp dụng cho mọi xe. Xe chạy trong phố, kẹt nhiều, máy làm việc ở nhiệt độ cao liên tục nên cần rút ngắn chu kỳ. Ngược lại, xe chủ yếu đi đường trường, ít phải nóng máy thì có thể giữ đúng mốc của hãng.
Cùng một chiếc xe nhưng hai người dùng có thể cần lịch khác nhau. Người chạy giao hàng cả ngày nên kiểm tra mức nước và màu dung dịch thường xuyên hơn người chỉ đi làm cuối tuần.
Quy trình thay nước làm mát đúng cách
Trước hết, để máy nguội hoàn toàn. Mở nắp két khi máy còn nóng rất nguy hiểm vì áp suất bên trong khá lớn, dễ gây bỏng. Chuẩn bị sẵn đúng loại dung dịch, phễu, khăn sạch và chậu hứng.
Tiếp theo, xả nước cũ qua van xả, thường nằm ở đáy két hoặc gần bơm nước. Nếu nước cũ đã bẩn, nên súc hệ thống bằng nước sạch cho tới khi nước chảy ra trong. Sau đó nạp dung dịch mới đúng mức, thường nằm giữa vạch min và max.
Bước cuối là xả khí. Nhiều người bỏ qua chỗ này, và đó là lý do máy vẫn nóng cục bộ dù vừa thay nước xong. Khởi động máy, chạy vài phút, bật ga nhẹ để khí thoát ra rồi châm bổ sung. Cuối cùng kiểm tra các mối nối xem có rò rỉ không.
Dấu hiệu nước làm mát đang có vấn đề
Nước đổi màu rõ rệt, có váng dầu hoặc mùi khét là tín hiệu bạn nên kiểm tra ngay. Váng dầu thường cho thấy hệ thống làm mát và dầu máy đã thông nhau, lúc đó cần xem xét gioăng máy.
Mức nước tụt liên tục mà không thấy chảy ra ngoài cũng đáng lo, có thể nước đang rò vào trong động cơ. Đèn báo nhiệt sáng hoặc quạt tản nhiệt chạy liên tục là lúc nên dừng lại kiểm tra, đừng cố chạy tiếp.
Những lỗi hay gặp khi thay nước
Lỗi phổ biến nhất là đổ nước máy hoặc pha sai tỉ lệ. Nước máy chứa khoáng, lâu dần tạo cặn làm tắc két. Lỗi thứ hai là quên xả khí, khiến một số điểm trong máy nóng cục bộ. Lỗi thứ ba là trộn hai loại khác gốc, phụ gia có thể phản ứng với nhau và tạo kết tủa.
Cách phòng tránh khá đơn giản. Khi pha hãy dùng nước cất, đọc kỹ nhãn để không trộn loại, và luôn xả khí trước khi chạy đường xa.
Chi phí và lúc nào nên nhờ thợ
Tự thay giúp tiết kiệm tiền công, phần chi phí chủ yếu là dung dịch và dụng cụ. Tuy vậy, nếu đã có dấu hiệu rò rỉ hoặc bạn không chắc loại dung dịch, nên nhờ tiệm uy tín làm. Khi chọn nơi bảo dưỡng, hãy hỏi họ dùng loại nào và có xả khí không. Phụ tùng chính hãng hoặc tương đương về chất lượng vẫn là lựa chọn an toàn hơn.
Kiểm tra thêm khi đã mở nắp két
Khi đã mở nắp két, nên xem thêm vài thứ. Két có móp méo không, quạt có chạy êm không, bơm nước có rỉ không, dây cao su có nứt chưa. Làm một lần sẽ đỡ phải tháo lắp nhiều lần.
Bạn cũng có thể gộp lịch thay nước với thay nhớt và vệ sinh lọc gió theo số km. Cách này giúp xe được chăm đều và ít bỏ sót hạng mục.
Nếu máy yếu kèm nóng bất thường, hãy tham khảo thêm cách làm lại hơi xe máy, vì hai vấn đề này đôi khi liên quan đến nhau. Khi két nước rò hoặc có dấu hiệu nứt, bạn nên tìm hiểu cách chọn phụ tùng chính hãng và OEM để thay đúng loại. Còn nếu xe nóng máy kèm khói xanh, hãy đọc xe máy bị hở xupap để loại trừ nguyên nhân khác. Ngoài ra, bạn có thể đối chiếu sách hướng dẫn của hãng xe trên trang chủ của Honda Việt Nam để lấy mốc thay chính xác cho đời xe của mình.
Câu hỏi thường gặp
Nước làm mát xe máy có thể dùng nước lọc thay thế không?
Không nên. Nước lọc hoặc nước máy chứa khoáng và không có phụ gia chống ăn mòn. Trong ngắn hạn xe vẫn chạy được, nhưng về lâu dài sẽ sinh cặn và rỉ sét trong két.
Bao lâu thì nên thay nước làm mát một lần?
Thông thường khoảng 2 năm hoặc 20.000 đến 30.000 km, tuỳ loại dung dịch và điều kiện sử dụng. Hãy đối chiếu sách hướng dẫn của xe để có mốc chính xác nhất.
Thiếu nước làm mát có châm thêm được không?
Được, nếu mức nước chỉ hụt một chút và không có dấu hiệu rò rỉ. Hãy châm đúng loại đang dùng. Nếu thiếu liên tục thì phải tìm nguyên nhân thay vì châm mãi.
Nước làm mát khác màu có dùng chung được không?
Không nên trộn. Màu sắc chỉ là cách phân biệt sơ bộ, còn thành phần hoá học mới quyết định khả năng tương thích. Khi không chắc, hãy xả sạch rồi nạp loại mới.
Thay nước làm mát có ảnh hưởng đến tuổi thọ động cơ không?
Có, và theo hướng tích cực nếu làm đúng. Nước làm mát tốt và được thay định kỳ giúp động cơ ổn định nhiệt, hạn chế hao mòn và giảm nguy cơ hỏng gioăng. Bỏ mặc lâu ngày thì tuổi thọ máy giảm rõ rệt.