Làm lại hơi xe máy là công việc chúng tôi nhận gần như mỗi tuần. Xe chạy lâu năm, nòng piston mòn dần, hơi nén tụt, công suất xuống thấp. Lúc đó thay bugi hay vệ sinh bình xăng con cũng không cứu được.
Bạn có thể tham khảo thêm cấu tạo piston trên Wikipedia để hiểu rõ nền tảng kỹ thuật.
Nhiều chủ xe sợ nghe tới hai chữ “làm hơi” vì nghĩ phải đại tu cả con xe. Thật ra tùy mức độ mòn mà hạng mục khác nhau. Bài này giúp bạn hiểu xe yếu hơi là gì, khi nào nên làm, làm những gì và rà xe ra sao sau đó.
Thế nào là xe yếu hơi, mất hơi
Động cơ bốn thì hoạt động nhờ nén hỗn hợp xăng gió trong buồng đốt rồi đánh lửa. Muốn nén tốt, buồng đốt phải kín. Kín nhờ ba bộ phận phối hợp: xéc măng ép vào nòng, xupap đóng sát đế, gioăng quy lát ép chặt giữa nòng và đầu máy.
Khi một trong số đó hở, hơi nén thoát đi. Áp suất cuối kỳ nén tụt xuống. Xe vẫn nổ được nhưng lực đốt yếu, ta gọi là yếu hơi. Nếu hở nhiều tới mức khó nổ máy, gọi là mất hơi.
Dân thợ hay dùng đồng hồ đo áp suất nén để kiểm tra. Cắm đồng hồ vào lỗ bugi, đạp hoặc đề máy vài lần và đọc kết quả. Mỗi dòng xe có mức tiêu chuẩn riêng, nên cần so với thông số của nhà sản xuất chứ không đoán theo cảm giác.
Có người nghĩ xe cũ thì cứ phải yếu. Không hẳn. Xe được bảo dưỡng đều, thay nhớt đúng kỳ, ít chạy nóng thì nòng piston vẫn kín rất lâu. Ngược lại, xe hay chạy sai nhớt hoặc hay bị nóng máy sẽ hụt hơi sớm.
Dấu hiệu cho thấy cần làm lại hơi
Muốn biết xe có cần làm hơi hay chưa, bạn xét một nhóm dấu hiệu chứ đừng dựa vào một triệu chứng đơn lẻ.
Đầu tiên là sức máy. Xe lên dốc nặng, chở hai người mà ga vặn tới đâu vẫn ì. Tốc độ tối đa thấp hơn hẳn so với lúc mới mua.
Tiếp theo là hao nhớt và khói xanh. Khi xéc và nòng không còn kín, nhớt lọt lên buồng đốt và cháy. Bạn sẽ thấy khói trắng xanh ở ống xả, nhất là lúc ga to.
Ngoài ra còn có:
- Sáng nguội khó nổ, phải đề nhiều lần mới lên máy.
- Tiếng máy ồn, có tiếng lạch cạch khi nổ không tải.
- Hơi thở cạc te phì mạnh, nhớt rỉ ra ở nắp ống thông hơi.
- Hao xăng hơn bình thường mà bộ chế hòa khí hay kim phun vẫn ổn.
Bên mình từng nhận một chiếc Airblade chạy dịch vụ giao hàng. Chủ xe than hụt hơi và tốn xăng. Đo hơi nén thì chỉ đạt chưa tới nửa mức chuẩn. Mở máy ra, nòng đã bóng và côn, piston mòn rộng rãnh xéc. Trường hợp như vậy làm hơi là hướng đi duy nhất.
Đừng vội kết luận chỉ vì thấy vài dấu hiệu. Hở xupap cũng gây yếu máy và khó nổ tương tự. Muốn phân biệt, bạn tham khảo bài xe máy bị hở xupap để biết cách loại trừ trước khi tháo nòng.
Các hạng mục: nòng, piston, xéc măng, xupap, gioăng
Làm lại hơi không cố định một bộ hạng mục. Thợ sẽ đo rồi mới quyết định thay hay giữ lại từng món.
Nòng xi lanh là nơi piston chạy lên xuống. Nòng mòn côn, ô van, hoặc xước sâu thì không còn giữ được xéc kín. Đo đường kính ở nhiều vị trí và nhiều hướng để biết nòng còn dùng hay phải làm lại.
Piston và xéc măng thường đi theo cặp với nòng. Piston mòn thì khe hở với nòng lớn, tiếng gõ nhẹ khi máy nguội. Xéc mòn thì mất khả năng gạt dầu và giữ hơi. Bạn có thể đọc thêm về chức năng và dấu hiệu mòn của xéc măng để hiểu chi tiết này.
Xupap và đế xupap nằm ở đầu máy. Nếu mặt tựa bị rỗ, cháy hoặc đóng muội dày, nó không còn đóng kín. Khi tháo đầu máy ra làm hơi, chúng tôi thường kiểm tra luôn cụm xupap vì đã tới đó rồi.
Gioăng là phần dễ bị quên. Gioăng quy lát, gioăng chân nòng, phớt xupap đều cứng và chai theo thời gian. Mở máy mà dùng lại gioăng cũ thì rất dễ rỉ nhớt hoặc lọt hơi sau vài tuần. Gioăng mới rẻ so với công tháo lắp, nên thay luôn cho yên tâm.
Nếu cần tìm bộ nòng piston hợp xe, bạn có thể xem chuyên mục bộ nòng xi lanh để so kích thước và cốt piston trước khi quyết định.
Thay nòng xi lanh nguyên bộ hay doa cốt
Đây là câu hỏi chúng tôi nghe nhiều nhất khi tư vấn. Có hai hướng chính, mỗi hướng hợp một hoàn cảnh.
Doa cốt là mài rộng lòng nòng ra một cỡ lớn hơn rồi lắp piston và xéc cốt tăng. Cách này tận dụng được nòng cũ, phù hợp khi nòng chỉ mòn nhẹ và còn nhiều vật liệu. Ưu điểm là giữ nguyên nòng zin của xe. Nhược điểm là mỗi lần doa lòng nòng mỏng đi, và số lần doa có giới hạn.
Thay nguyên bộ nòng piston xéc mới thì làm một lần cho xong. Cách này hợp khi nòng đã doa nhiều lần, nòng nứt hoặc xước sâu, hoặc xe cần giữ hơi bền lâu để chạy dịch vụ. Việc lắp cũng nhanh hơn vì bộ đã khớp sẵn với nhau.
Có vài điều bạn nên cân nhắc:
- Mức mòn thực tế của nòng sau khi đo.
- Xe còn dùng lâu dài hay sắp bán.
- Bộ nòng có sẵn cho đời xe đó hay không.
Với một số dòng xe cũ, nòng zin hiếm, doa cốt lại là phương án duy nhất. Ngược lại, với xe phổ thông như Wave, Dream, Exciter, bộ nòng thay thế sẵn có nhiều, chúng tôi hay khuyên khách thay nguyên bộ nếu nòng đã tới giới hạn. Kết quả ổn định hơn và ít phải quay lại sửa.
Dù chọn hướng nào, hãy nhờ thợ đo kỹ và cho bạn xem số đo. Một thợ làm đàng hoàng sẽ nói rõ nòng mòn bao nhiêu thay vì chỉ đưa ra con số báo giá.
Chạy rà sau khi làm hơi đúng cách
Làm hơi xong chưa phải là hết việc. Giai đoạn rà quyết định bộ nòng mới sống được bao lâu.
Trong khoảng 500 đến 1000 cây số đầu, chạy ở ga vừa phải, thay đổi tốc độ liên tục chứ đừng giữ một tốc độ cố định lâu. Việc thay đổi tải giúp xéc ăn đều vào thành nòng. Tránh vặn ga hết cỡ, tránh chở nặng, tránh leo dốc dài.
Nhớt là yếu tố sống còn. Dùng nhớt đúng cấp độ nhớt theo khuyến cáo của xe. Sau quãng rà đầu, thay nhớt sớm vì trong nhớt có mạt kim loại rất nhỏ sinh ra khi các bề mặt mới mài vào nhau.
Chúng tôi khuyên khách không để xe nổ máy không tải quá lâu và đừng tắt máy đột ngột sau khi chạy nóng. Cho máy nguội dần trước khi dựng xe.
Cuối giai đoạn rà, nên kiểm tra lại các điểm sau: nhớt có hao hay không, ống xả còn khói hay không, hơi nén đã đạt mức chuẩn chưa. Nếu mọi thứ ổn, xe sẵn sàng chạy bình thường.
Bạn có thể duyệt thêm danh mục phụ tùng xe máy để chuẩn bị đủ gioăng, xéc và các chi tiết đi kèm trước khi mở máy. Chuẩn bị đủ ngay từ đầu giúp tránh cảnh tháo ra rồi lại phải chờ đồ.
Làm lại hơi không phải chuyện đáng sợ. Chỉ cần đo đúng, thay đúng chỗ và rà đúng cách, chiếc xe cũ có thể lấy lại sức máy gần như ban đầu. Nếu bạn còn lăn tăn không biết xe mình thiếu hơi hay chỉ cần chỉnh nhẹ, hãy đo áp suất nén trước. Con số sẽ trả lời nhanh hơn mọi đoán mò.